Πέθανε ο γονιός σου από φυσικά αίτια σπίτι στο Χαλάνδρι: ποιες ενέργειες αναλαμβάνει το γραφείο τελετών αμέσως;

Όταν ένας άνθρωπος πεθάνει από φυσικά αίτια στο σπίτι, η πρώτη ενέργεια της οικογένειας είναι η κλήση του ΕΚΑΒ (166) ή του θεράποντος/ιδιώτη ιατρού για τη διαπίστωση θανάτου. Αφού εκδοθεί η ιατρική πιστοποίηση, καλείται το γραφείο τελετών, το οποίο αναλαμβάνει τη μεταφορά της σορού στον ψυκτικό θάλαμο και όλες τις διοικητικές ενέργειες που απαιτούνται (ληξιαρχική πράξη θανάτου, άδεια ταφής, ενημέρωση e-ΕΦΚΑ). Η οικογένεια ενημερώνεται σε κάθε βήμα και δεν χρειάζεται να μετακινηθεί πουθενά την πρώτη ημέρα.

Στην ευρύτερη περιοχή του Χαλανδρίου, τα γραφεία τελετών παρέχουν 24ωρη υποστήριξη στις οικογένειες, καθοδηγώντας τες στη σωστή σειρά ενεργειών και αναλαμβάνοντας τη συνεννόηση με ιατρό, ληξιαρχείο, ναό και νεκροταφείο.

Τι σημαίνει «θάνατος από φυσικά αίτια» και γιατί έχει σημασία;

Ο όρος «φυσικά αίτια» αναφέρεται σε θάνατο που προκλήθηκε από ασθένεια, γήρας ή χρόνια πάθηση, χωρίς να υπάρχει υποψία βίαιης αιτίας, ατυχήματος ή εγκληματικής ενέργειας. Η διάκριση αυτή καθορίζει ποιος ιατρός μπορεί να εκδώσει την ιατρική πιστοποίηση θανάτου και αν απαιτείται ή όχι ιατροδικαστική εξέταση.

Ποιος ιατρός μπορεί να διαπιστώσει τον θάνατο;

Σε θάνατο στο σπίτι από φυσικά αίτια, η συνηθέστερη πρακτική είναι η κλήση του ΕΚΑΒ στο 166 ή του θεράποντος ιατρού. Ο θεράπων ιατρός — αυτός που παρακολουθούσε τον ασθενή πρόσφατα — μπορεί να εκδώσει την ιατρική πιστοποίηση θανάτου εφόσον είχε επαφή με τον ασθενή τις προηγούμενες ημέρες ή εβδομάδες και μπορεί να βεβαιώσει την αιτία θανάτου. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορεί να κληθεί ιδιώτης ιατρός. Σε κάθε περίπτωση, ο ιατρός πρέπει να εξετάσει τη σορό και να βεβαιώσει ότι ο θάνατος οφείλεται σε φυσικά αίτια.

Τι γίνεται αν ο γιατρός δεν είναι σίγουρος για την αιτία;

Αν ο ιατρός δεν μπορεί να προσδιορίσει με βεβαιότητα την αιτία θανάτου, ή αν υπάρχει οποιαδήποτε υποψία μη φυσικής αιτίας, υποχρεούται να ενημερώσει την αστυνομία (κλήση στο 100). Στην περίπτωση αυτή, η σορός παραμένει στο σπίτι μέχρι να φτάσει αστυνομικός υπάλληλος, ο οποίος με τη σειρά του ειδοποιεί ιατροδικαστή για την εξέταση και τυχόν νεκροτομή. Μέχρι την ολοκλήρωση των ενεργειών αυτών δεν επιτρέπεται η μετακίνηση της σορού. Το γραφείο τελετών ενημερώνει την οικογένεια για τη διαδικασία και παραμένει διαθέσιμο μέχρι να εκδοθεί η ιατρική πιστοποίηση και να επιτραπεί η μεταφορά.

Πώς αντιμετωπίζεται η κατάσταση αν ο γονιός έπασχε από χρόνια νόσο;

Όταν ο θανών υπέφερε από χρόνια νόσο (καρδιακή ανεπάρκεια, καρκίνος, νεφρική νόσο, άνοια) και είχε πρόσφατη ιατρική παρακολούθηση, ο θεράπων ιατρός συνήθως μπορεί να εκδώσει την ιατρική πιστοποίηση θανάτου χωρίς δυσκολία, αφού υπάρχει τεκμηριωμένο ιατρικό ιστορικό. Το γραφείο τελετών ζητά από την οικογένεια το όνομα και τα στοιχεία του θεράποντος ιατρού και διευκολύνει την επικοινωνία.

Ποιες ενέργειες αναλαμβάνει το γραφείο τελετών τις πρώτες ώρες;

Η επικοινωνία με το γραφείο τελετών γίνεται συνήθως αμέσως μετά τη διαπίστωση του θανάτου από τον ιατρό. Από εκείνη τη στιγμή, το γραφείο αναλαμβάνει τον συντονισμό όλων των επόμενων ενεργειών.

Πώς γίνεται η μεταφορά της σορού από το σπίτι;

Μετά την έκδοση της ιατρικής πιστοποίησης θανάτου, το γραφείο τελετών στέλνει νεκροφόρα (όχημα διακριτικής μεταφοράς σορού) στο σπίτι για τη μεταφορά στον ψυκτικό θάλαμο. Η μεταφορά γίνεται με σεβασμό και διακριτικότητα. Το προσωπικό του γραφείου φροντίζει να μην υπάρχει συνωστισμός ή θόρυβος στην είσοδο του κτιρίου, ειδικά σε πολυκατοικίες.

Τι χρειάζεται η οικογένεια να παραδώσει στο γραφείο τελετών;

Για την έναρξη των διοικητικών ενεργειών, το γραφείο τελετών ζητά:

• Την ταυτότητα του θανόντος (ή αντίγραφο)
• Το ΑΜΚΑ του θανόντος
• Το ΑΦΜ του θανόντος (αν διαθέσιμο)
• Την ιατρική πιστοποίηση θανάτου (που εκδίδει ο ιατρός)
• Στοιχεία επικοινωνίας του δηλούντος (συγγενή που θα υπογράψει τη ληξιαρχική πράξη)

Αν κάποιο έγγραφο λείπει, το γραφείο καθοδηγεί την οικογένεια για το πώς να το προμηθευτεί.

Πότε γίνεται η δήλωση θανάτου στο ληξιαρχείο;

Η δήλωση θανάτου γίνεται στο ληξιαρχείο του δήμου όπου συνέβη ο θάνατος και πρέπει σε κάθε περίπτωση να ολοκληρωθεί πριν από την ταφή ή την αποτέφρωση, καθώς είναι προϋπόθεση για την έκδοση της άδειας ταφής. Στην πράξη, γίνεται συνήθως την επόμενη εργάσιμη ημέρα από τον θάνατο. Το γραφείο τελετών αναλαμβάνει τη μετάβαση στο αρμόδιο ληξιαρχείο και υποβάλλει τα απαραίτητα έγγραφα. Ο δηλών συγγενής μπορεί να συνοδεύσει το γραφείο ή να εξουσιοδοτήσει τον υπάλληλο του γραφείου να ενεργήσει εκ μέρους του.

Ποιες διοικητικές ενέργειες ακολουθούν την ημέρα της κηδείας;

Μετά τη δήλωση θανάτου, το γραφείο τελετών προχωρά στις υπόλοιπες διοικητικές ενέργειες που απαιτούνται για την έκδοση της άδειας ταφής και την ενημέρωση των αρμόδιων φορέων.

Τι είναι η άδεια ταφής και πώς εκδίδεται;

Η άδεια ταφής είναι το έγγραφο που επιτρέπει τη διενέργεια της κηδείας και την ταφή ή αποτέφρωση της σορού. Εκδίδεται από το ληξιαρχείο του δήμου όπου συνέβη ο θάνατος, μετά την υποβολή της ληξιαρχικής πράξης θανάτου και της ιατρικής πιστοποίησης. Το γραφείο τελετών παραλαμβάνει την άδεια και την υποβάλλει στη διοίκηση του νεκροταφείου, όπου χορηγείται και ο χώρος ταφής.

Πρέπει να ενημερωθεί ο e-ΕΦΚΑ αμέσως;

Ναι. Το γραφείο τελετών (ή η οικογένεια) κοινοποιεί τον θάνατο στον e-ΕΦΚΑ. Η ενημέρωση αυτή είναι απαραίτητη για τη διακοπή της σύνταξης του θανόντος (αν ήταν συνταξιούχος) και για την αίτηση χορήγησης εξόδων κηδείας. Σημειώνεται ότι τα έξοδα κηδείας δεν αποτελούν αυτόματο δικαίωμα της οικογένειας: χορηγούνται από τον e-ΕΦΚΑ σε όποιον πραγματικά επιβαρύνθηκε με τα έξοδα, υπό την προϋπόθεση ότι ο θανών ήταν ασφαλισμένος/συνταξιούχος και πληρούσε τις προϋποθέσεις (π.χ. ημέρες ασφάλισης). Η οικογένεια θα χρειαστεί παραστατικά (τιμολόγιο γραφείου τελετών, πιστοποιητικά) για την υποβολή της αίτησης.

Τι γίνεται με τα προσωπικά αντικείμενα του θανόντος που βρίσκονται στο σπίτι;

Τα προσωπικά αντικείμενα (ρούχα, κοσμήματα, έγγραφα) παραμένουν στην ευθύνη της οικογένειας. Το γραφείο τελετών δεν αφαιρεί τίποτα από το σπίτι, εκτός από τη σορό. Αν η οικογένεια επιθυμεί να ντύσει τον θανόντα με συγκεκριμένα ρούχα για την κηδεία, μπορεί να τα παραδώσει στο γραφείο τελετών.

Ποιες άλλες διοικητικές ενέργειες πρέπει να γνωρίζει η οικογένεια;

Πέρα από τη ληξιαρχική πράξη και τον e-ΕΦΚΑ, υπάρχει σειρά ενεργειών που η οικογένεια χρειάζεται να φροντίσει τις επόμενες εβδομάδες και μήνες:

• Ενημέρωση τραπεζών για το πάγωμα των λογαριασμών του θανόντος.
• Ενημέρωση ΑΑΔΕ/ΔΟΥ για το φορολογικό μητρώο.
• Διακοπή ή μεταβίβαση συμβολαίων κοινής ωφέλειας (ΔΕΔΔΗΕ/πάροχος ρεύματος, ΕΥΔΑΠ, σταθερή/κινητή τηλεφωνία).
• Δήλωση κληρονομιάς στην εφορία εντός εννέα (9) μηνών από τον θάνατο.
• Σε περίπτωση που οι κληρονόμοι επιθυμούν να αποποιηθούν την κληρονομιά (π.χ. λόγω χρεών), η αποποίηση πρέπει να γίνει στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο εντός τεσσάρων (4) μηνών από τη γνώση του θανάτου — προθεσμία αυστηρή και κρίσιμη.

Για τα νομικά θέματα (κληρονομιά, αποποίηση) συνιστάται η συνεργασία με δικηγόρο.

Πώς οργανώνεται η κηδεία μετά τις αρχικές ενέργειες;

Αφού ολοκληρωθούν οι διοικητικές ενέργειες, το γραφείο τελετών συντονίζει με την οικογένεια τις λεπτομέρειες της κηδείας: την ημερομηνία, την ώρα, τον ναό (ή τον χώρο της πολιτικής τελετής), το νεκροταφείο και τους ανθοστολισμούς.

Πόσο χρόνο χρειάζεται για να οργανωθεί η κηδεία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κηδεία διενεργείται 1-3 ημέρες μετά τον θάνατο. Αυτό εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα του ναού, του νεκροταφείου και των συγγενών που ταξιδεύουν από άλλες πόλεις. Το γραφείο τελετών προτείνει διαθέσιμες ημερομηνίες και ώρες, λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες της οικογένειας.

Μπορεί η οικογένεια να επισκεφθεί τον θανόντα πριν την κηδεία;

Ναι. Πολλά γραφεία τελετών διαθέτουν χώρο αποχαιρετισμού όπου η οικογένεια και οι φίλοι μπορούν να αποχαιρετήσουν τον θανόντα. Ο χώρος λειτουργεί κατόπιν συνεννόησης και διατηρείται σε κατάλληλες συνθήκες για τη διατήρηση της σορού.

Τι περιλαμβάνει το πακέτο υπηρεσιών του γραφείου τελετών;

Ένα τυπικό πακέτο περιλαμβάνει:

• Μεταφορά της σορού από το σπίτι στον ψυκτικό θάλαμο
• Φροντίδα σορού (καθαρισμός, ντύσιμο, διατήρηση στον ψυκτικό θάλαμο)
• Φέρετρο (ξύλινο ή μεταλλικό, ανάλογα με την επιλογή)
• Μεταφορά της σορού στον ναό και στο νεκροταφείο
• Διοικητικές ενέργειες (ληξιαρχείο, e-ΕΦΚΑ, άδεια ταφής)
• Στεφάνια και ανθοστολισμούς (προαιρετικά)
• Εκτύπωση και διανομή κηδειόχαρτων

Η πλήρης ταρίχευση (embalming) δεν περιλαμβάνεται ως τυπική υπηρεσία στα ελληνικά πακέτα — προσφέρεται ως ξεχωριστή υπηρεσία σε ειδικές περιπτώσεις (π.χ. μεταφορά σορού στο εξωτερικό, σημαντική καθυστέρηση κηδείας, ειδική επιθυμία της οικογένειας).

Πώς διαμορφώνεται το κόστος;

Τα συνολικά έξοδα κηδείας στην Ελλάδα ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με τις επιλογές της οικογένειας (τύπος φέρετρου, ανθοστολισμοί, χώρος ταφής, πρόσθετες υπηρεσίες) και τις δημοτικές χρεώσεις του εκάστοτε νεκροταφείου (χώρος ταφής, εκταφή, διατήρηση τάφου). Συνιστάται να ζητάτε γραπτή προσφορά (αναλυτική προσφορά υπηρεσιών με κόστος) από το γραφείο τελετών πριν την ανάθεση, ώστε να υπάρχει διαφάνεια ως προς τις χρεώσεις. Η οικογένεια μπορεί επίσης να προσθέσει επιπλέον υπηρεσίες (π.χ. βιντεοσκόπηση, ειδικό στολισμό) ανάλογα με τις επιθυμίες της.

Τι πρέπει να προσέξει η οικογένεια την πρώτη ημέρα;

Η πρώτη ημέρα μετά τον θάνατο είναι συναισθηματικά δύσκολη. Το γραφείο τελετών αναλαμβάνει τις πρακτικές ενέργειες, αλλά η οικογένεια πρέπει να γνωρίζει μερικά πράγματα για να αποφύγει καθυστερήσεις.

Ποιος μπορεί να δηλώσει τον θάνατο στο ληξιαρχείο;

Η ληξιαρχική νομοθεσία ορίζει συγκεκριμένη ιεραρχία υπόχρεων για τη δήλωση θανάτου: πλησιέστεροι συγγενείς του θανόντος (σύζυγος, τέκνα, γονείς, αδέλφια), συγκάτοικοι, υπεύθυνος του νοσηλευτικού ιδρύματος αν ο θάνατος συνέβη σε ίδρυμα, ή οποιοσδήποτε γνωρίζει τον θάνατο. Στην πράξη, τη δήλωση αναλαμβάνει συνήθως το γραφείο τελετών κατ' εξουσιοδότηση των συγγενών — συνήθως αρκεί απλή εξουσιοδότηση με γνήσιο υπογραφής μέσω gov.gr ή ΚΕΠ, χωρίς να απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη.

Τι γίνεται αν ο θανών ήταν ασφαλισμένος σε ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία;

Αν ο θανών διέθετε ασφάλεια ζωής ή ασφάλεια κηδείας, η οικογένεια πρέπει να ενημερώσει την ασφαλιστική εταιρεία εντός των προθεσμιών που ορίζει το συμβόλαιο. Οι προθεσμίες αυτές διαφέρουν σημαντικά: σε ασφαλίσεις ζωής συνήθως είναι αρκετά μεγαλύτερες (συχνά μέχρι και 30 ημέρες ή περισσότερο), ενώ σε ορισμένα προϊόντα ασφάλισης κηδείας μπορεί να είναι σαφώς συντομότερες. Η οικογένεια θα πρέπει να ελέγξει το συγκεκριμένο συμβόλαιο για τις ακριβείς προθεσμίες και τα δικαιολογητικά. Το γραφείο τελετών εκδίδει τιμολόγιο και τα παραστατικά που απαιτούνται για την αποζημίωση.

Πώς διαχειρίζεται η οικογένεια τα συλλυπητήρια μηνύματα;

Το γραφείο τελετών μπορεί να αναλάβει την εκτύπωση και διανομή κηδειόχαρτων, καθώς και τη δημοσίευση αγγελίας θανάτου σε εφημερίδες ή ιστοσελίδες. Η οικογένεια μπορεί να παραδώσει το κείμενο της αγγελίας στο γραφείο, το οποίο φροντίζει για τη δημοσίευσή της.

Πώς αντιμετωπίζονται ειδικές περιπτώσεις;

Κάθε θάνατος είναι μοναδικός και μπορεί να παρουσιάσει ιδιαιτερότητες που απαιτούν προσαρμογή της διαδικασίας.

Τι γίνεται αν ο θανών ήταν μέλος θρησκευτικής μειονότητας;

Το γραφείο τελετών σέβεται τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της οικογένειας και προσαρμόζει τη διαδικασία ανάλογα. Στην ισλαμική παράδοση η ταφή γίνεται το συντομότερο δυνατό μετά τον θάνατο — ιδανικά την ίδια ημέρα ή εντός 24 ωρών όπου είναι εφικτό — προηγείται τελετουργικό λούσιμο (ghusl) και η ταρίχευση αποφεύγεται. Στην ιουδαϊκή παράδοση επίσης δεν τελείται ταρίχευση: ακολουθείται τελετουργικός καθαρισμός (taharah), τύλιγμα σε λευκό σάβανο (tachrichim) και ταφή σε απλό ξύλινο φέρετρο, ιδανικά εντός 24 ωρών. Το γραφείο συνεργάζεται με θρησκευτικούς λειτουργούς και οργανώσεις της εκάστοτε κοινότητας για τη σωστή τήρηση των τελετουργικών.

Πώς οργανώνεται η κηδεία αν η οικογένεια ζει στο εξωτερικό;

Αν στενοί συγγενείς βρίσκονται στο εξωτερικό και δεν μπορούν να επιστρέψουν αμέσως, το γραφείο τελετών μπορεί να καθυστερήσει την κηδεία μέχρι την άφιξή τους (εντός λογικών ορίων που επιτρέπουν τη συντήρηση της σορού). Εναλλακτικά, μπορεί να διενεργηθεί η κηδεία με παρουσία λίγων συγγενών και να οργανωθεί μνημόσυνο αργότερα, όταν όλοι οι συγγενείς μπορούν να παραστούν.

Τι γίνεται αν η οικογένεια επιθυμεί αποτέφρωση αντί για ταφή;

Η δυνατότητα αποτέφρωσης θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα με τον Ν.3448/2006 και διαμορφώθηκε περαιτέρω με τον Ν.4368/2016 και το ΠΔ 31/2022. Στην πράξη, τα πρώτα λειτουργικά αποτεφρωτήρια εμφανίστηκαν αρκετά αργότερα (Κέντρο Αποτέφρωσης στη Ριτσώνα από το 2019, ακολούθησε και άλλο στην Πάτρα). Για τη διενέργεια αποτέφρωσης απαιτείται ρητή έγγραφη δήλωση βούλησης του ίδιου του θανόντος εν ζωή ή, αν τέτοια δεν υπάρχει, δήλωση των στενών συγγενών του, σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία. Σημαντική επισήμανση για τις οικογένειες ορθόδοξου δόγματος: σύμφωνα με αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος δεν τελεί εξόδιο ακολουθία (κηδεία) σε όσους έχουν επιλέξει αποτέφρωση. Η ενημέρωση αυτή είναι κρίσιμη ώστε η οικογένεια να λάβει συνειδητή απόφαση και να αποφύγει μεταγενέστερες διαφωνίες ή πνευματικά διλήμματα. Το γραφείο τελετών μπορεί να ενημερώσει αναλυτικά για τη διαδικασία, τα δικαιολογητικά και τη μεταφορά της σορού στο αποτεφρωτήριο, καθώς και για την παραλαβή της τέφρας.

Πώς υποστηρίζει το γραφείο τελετών την οικογένεια συναισθηματικά;

Πέρα από τις πρακτικές ενέργειες, το γραφείο τελετών αναγνωρίζει ότι η οικογένεια βρίσκεται σε κατάσταση πένθους και χρειάζεται υποστήριξη και χρόνο.

Πώς επικοινωνεί το γραφείο με την οικογένεια;

Το προσωπικό του γραφείου τελετών εξηγεί κάθε βήμα με απλά λόγια, χωρίς υπερβολή τεχνικών όρων, και είναι διαθέσιμο σε ώρες αυξημένης ανάγκης (συχνά 24ωρη γραμμή επικοινωνίας). Στην πράξη, η οικογένεια ορίζει έναν συγγενή ως κύριο σημείο επαφής για να αποφεύγονται διπλές ερωτήσεις και σύγχυση.

Υπάρχει δυνατότητα ψυχολογικής υποστήριξης;

Η υποστήριξη πένθους είναι σημαντική, ιδίως σε περιπτώσεις ξαφνικού θανάτου ή απώλειας παιδιού. Ορισμένα γραφεία τελετών μπορούν να παραπέμψουν την οικογένεια σε ψυχολόγους ή ομάδες υποστήριξης πενθούντων. Στην Ελλάδα λειτουργούν εθνικές γραμμές ψυχολογικής υποστήριξης (όπως η γραμμή 1018 του ΕΚΚΑ), καθώς και ειδικευμένες οργανώσεις και ομάδες πένθους σε δημόσιες δομές ψυχικής υγείας και νοσοκομεία. Η αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας είναι συχνά χρήσιμη όταν τα συμπτώματα του πένθους επιμένουν για μεγάλο διάστημα.

Πώς μπορεί η οικογένεια να προετοιμαστεί για την κηδεία;

Το γραφείο τελετών παρέχει έναν κατάλογο με τα βήματα που πρέπει να γίνουν πριν την κηδεία (επιλογή ρούχων του θανόντος, προετοιμασία φωτογραφιών, σύνταξη αγγελίας, ενημέρωση συγγενών και φίλων). Η οικογένεια μπορεί να ζητήσει βοήθεια σε οποιοδήποτε από αυτά τα βήματα.

Συμπέρασμα: Τι πρέπει να θυμάται η οικογένεια;

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής. Η σωστή σειρά ενεργειών είναι απλή: πρώτα διαπίστωση θανάτου από ιατρό (ΕΚΑΒ ή θεράπων/ιδιώτης ιατρός) — σε υποψία μη φυσικής αιτίας ειδοποίηση αστυνομίας — και κατόπιν κλήση του γραφείου τελετών, που αναλαμβάνει τις πρακτικές και διοικητικές ενέργειες. Η οικογένεια δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες της διαδικασίας· αρκεί να γνωρίζει τη βασική ροή και να εκφράζει με σαφήνεια τις επιθυμίες της.

Στην ευρύτερη περιοχή του Χαλανδρίου λειτουργούν γραφεία τελετών που εξυπηρετούν τις οικογένειες σε όλη τη διαδικασία — από τη μεταφορά της σορού και τις διοικητικές ενέργειες έως την τέλεση της κηδείας στο Δημοτικό Κοιμητήριο Χαλανδρίου ή σε άλλον χώρο επιλογής της οικογένειας.

Το παρόν άρθρο έχει αμιγώς ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξειδικευμένη συμβουλή επαγγελματία γραφείου τελετών, δικηγόρου (για ζητήματα κληρονομικού δικαίου και αποποίησης) ή λογιστή (για φορολογικές υποχρεώσεις). Οι αναφερόμενες προθεσμίες και διαδικασίες ενδέχεται να μεταβληθούν λόγω νομοθετικών αλλαγών — συνιστάται επιβεβαίωση κατά τον χρόνο της ανάγκης.